Cyberaanval op je bedrijf, wat nu? Het stappenplan voor het mkb

Is je bedrijf getroffen door een cyberaanval? Koppel de getroffen computers direct los van het netwerk, maar zet ze niet uit. Betaal geen losgeld, leg alles vast wat je ziet en schakel meteen een IT-specialist in die je netwerk kent. Daarna volgen melden, indammen en veilig herstellen. Hoe sneller en rustiger je die stappen zet, hoe kleiner de schade. Het grootste verschil maak je met een vaste IT-partner die je omgeving al kent en al bewaakt, want dan begint het herstel bij de eerste telefoon in plaats van bij het zoeken naar hulp. In dit artikel lees je per fase wat je doet, wat je laat en waar het vaak misgaat.
Kort samengevat
- 🔌 Isoleren, niet uitzetten: haal getroffen apparaten van het netwerk of zet wifi uit, maar laat ze aan. Zo blijft bewijs in het geheugen bewaard.
- 💶 Geen losgeld betalen: betalen lost het probleem niet direct op en moedigt criminelen aan.
- 📝 Alles vastleggen: bewaar de losgeldmelding, maak screenshots en houd een logboek bij met tijdstippen.
- 📞 Melden: doe aangifte bij de politie, meld een datalek met persoonsgegevens bij de Autoriteit Persoonsgegevens en, als je onder de Cyberbeveiligingswet valt, bij het NCSC binnen 24 uur.
- 🛡️ Veilig herstellen: zet pas back-ups terug als ze schoon zijn, wijzig alle wachtwoorden en zet MFA aan.
Inhoudsopgave
- Hoe herken je een cyberaanval?
- De eerste 30 minuten: zo beperk je de schade
- Wat je juist níet moet doen
- Melden: bij wie en binnen welke termijn?
- Indammen en veilig herstellen
- Hoe lang duurt het herstel na een cyberaanval?
- Na de aanval: evalueren en herhaling voorkomen
- Onze kijk: een aanval win je vóórdat hij begint
- Zorgeloos doorwerken met ASTIA
- Veelgestelde vragen
- Bronnen
Hoe herken je een cyberaanval?
Niet elke aanval begint met een schermvullende losgeldmelding. Vaak zijn de eerste signalen klein. Het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC), de overheidsorganisatie die Nederland helpt bij digitale incidenten, noemt deze signalen van een cyberincident:
- computers en laptops worden opvallend traag;
- bestanden of informatie zijn niet meer (goed) te openen;
- er verschijnen vreemde foutmeldingen op het scherm;
- je website of bedrijfsnetwerk is onbereikbaar;
- vertrouwelijke informatie duikt op buiten je organisatie.
Het advies van het NCSC is duidelijk: twijfel je, onderneem dan direct actie, bijvoorbeeld door een expert in te schakelen. Een vals alarm kost je een telefoontje. Een aanval die een week ongemerkt doorloopt, kost je veel meer.
Veel aanvallen beginnen trouwens met een nepmail. Weet je team waar het op moet letten? Lees dan ook onze uitleg over phishing herkennen.
De eerste 30 minuten: zo beperk je de schade
In het eerste halfuur wil je vooral voorkomen dat de aanval zich verspreidt, zonder sporen te wissen. Het Cybernoodplan van VNO-NCW en MKB-Nederland zet de eerste stappen op een rij. Wij hebben ze aangevuld met het stappenplan van de politie.
- Bel direct je IT-partner. Hoe eerder iemand meekijkt die je netwerk kent, hoe sneller je weet wat er geraakt is. Hier gaat het vaak mis: bedrijven zonder vaste partner verliezen het eerste uur met zoeken naar hulp.
- Isoleer getroffen apparaten. Trek de netwerkkabel eruit of zet wifi uit. Zet de computer niet uit, tenzij loskoppelen echt niet lukt. In het werkgeheugen staat bewijs dat verdwijnt als de stroom eraf gaat.
- Betaal geen losgeld. Volgens het Cybernoodplan lost betalen het probleem nooit direct op en stimuleert het criminelen tot meer aanvallen.
- Leg vast wat je ziet. Fotografeer of screenshot het bericht van de aanvaller. Noteer wat je zag, op welk apparaat en hoe laat.
- Meld het intern. Laat collega’s weten dat ze niets aanraken, geen bestanden openen en niet zelf gaan opruimen.
- Check of er een sleutel bestaat. Op de website No More Ransom kun je via een schoon apparaat kijken of er al een ontsleutelsleutel is voor jouw ransomware.
💡 Praktische tip: communiceer vanaf nu via de telefoon of een apart, schoon account. Een aanvaller die in je mailbox zit, kan meelezen met alles wat je over het incident schrijft.
Wat je juist níet moet doen
Onder druk wil je snel weer aan het werk. Toch maken juist goedbedoelde acties de schade vaak groter. Dit zijn de fouten die in incidentadviezen steeds terugkomen:
- Systemen wissen of opnieuw installeren. Daarmee verdwijnen de sporen die nodig zijn om te zien hoe de aanvaller binnenkwam en of hij er nog zit. De politie adviseert: moet je toch herinstalleren, gebruik dan een nieuwe harde schijf en bewaar de originele schijf voor onderzoek.
- De stroom eraf halen. Zoals hierboven: isoleren mag, uitzetten niet.
- Mailen via een gehackt account. De aanvaller leest mee. Waarschuw klanten en leveranciers via een ander kanaal als je account is misbruikt.
- Back-ups meteen terugzetten. Een back-up kan zelf besmet zijn. Eerst controleren, dan pas herstellen.
- Logbestanden laten verlopen. De politie raadt aan logboeken op een andere, veilige plek te bewaren. Van virtuele machines maak je een kopie, inclusief werkgeheugen.
Werk je met een cyberverzekering? Dan kunnen deze fouten ook je vergoeding raken. Lees in cyberverzekering eisen welke IT-maatregelen verzekeraars verwachten.
Melden: bij wie en binnen welke termijn?
Een cyberaanval is niet alleen een IT-probleem. Er hangen meldingen aan vast, en sommige hebben een harde termijn.
| Wie | Wanneer | Waarom |
|---|---|---|
| Politie | Zo snel mogelijk | Aangifte en forensisch veiligstellen van bewijs |
| Je bank | Direct bij verdachte betalingen | Rekeningen laten blokkeren |
| Autoriteit Persoonsgegevens | Binnen 72 uur bij een datalek met persoonsgegevens | Wettelijke meldplicht |
| NCSC (CSIRT) | Binnen 24 uur, als je onder de Cyberbeveiligingswet valt | Vroegtijdige waarschuwing bij een significant incident |
| Je verzekeraar | Volgens je polis, liefst direct | Dekking en hulp bij de schade |
| Klanten en leveranciers | Zodra duidelijk is wie geraakt is | Voorkomen dat zij ook slachtoffer worden |
Politie en bank
Het stappenplan cybercrime van MKB Servicedesk adviseert de politie te bellen op 0900-8844 en te vragen naar een digitaal coördinator, zodat je bij een cybercrime-specialist uitkomt. Bel ook je bank om betaalrekeningen te laten blokkeren als er geld kan zijn weggesluisd. Dezelfde bron wijst op de meldplicht bij een datalek: lekken er persoonsgegevens uit, dan meld je dat binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Hoe je dat stap voor stap aanpakt, lees je in datalek melden.
NCSC en de Cyberbeveiligingswet
De Cyberbeveiligingswet (Cbw) is de Nederlandse uitwerking van de Europese NIS2-richtlijn. Volgens de Raad van State krijgen essentiële en belangrijke organisaties daarin een zorgplicht en een meldplicht voor significante incidenten. Bestuurders moeten de maatregelen goedkeuren, toezien op de uitvoering en een opleiding volgen.
Val je onder de Cbw en is het NCSC jouw CSIRT (het team dat incidenten voor jouw sector opvangt)? Dan doe je volgens de NCSC-infosheet over incidentondersteuning eerst een vroegtijdige waarschuwing, zo snel mogelijk en uiterlijk binnen 24 uur na ontdekking. Het NCSC is 24/7 bereikbaar voor urgente hulpvragen en nodigt ook organisaties met een kleiner incident uit om te melden. Weet je niet zeker of je onder de wet valt? Laat dat dan ruim vóór een incident uitzoeken, niet tijdens.

Indammen en veilig herstellen
Als de eerste rust is teruggekeerd, begint het echte werk. Het Incidentresponsplan Ransomware van het NCSC beschrijft hoe je dat veilig doet. In gewone taal komt het hierop neer:
- Stop de verspreiding. Isoleer netwerkdelen en stop het kopiëren van data naar uitwijklocaties, zodat de besmetting niet meereist.
- Werk alleen met schone systemen. Gebruik voor het herstel alleen apparaten die zorgvuldig zijn gecontroleerd en veilig verklaard.
- Controleer je back-ups. Scan ze op malware voordat je iets terugzet. Herstel versleutelde servers en bestanden alleen uit een back-up die niet is geraakt.
- Herinstalleer en patch. Installeer besturingssystemen opnieuw met alle beveiligingsupdates, voordat een apparaat weer op het netwerk mag.
- Wijzig alle wachtwoorden en zet MFA aan. MFA, ofwel meerstapsverificatie, vraagt naast je wachtwoord een tweede bevestiging, bijvoorbeeld via een app.
- Test voordat je live gaat. Draai instellingen terug die de aanvaller heeft veranderd en controleer of alles weer werkt zoals het hoort.
Bij een grote aanval adviseert het NCSC om het netwerk parallel opnieuw op te bouwen, zonder systemen of gegevens ongecontroleerd over te zetten. Dat is precies het moment waarop je merkt hoeveel het waard is als iemand je hele omgeving al in beeld heeft: welke apparaten er zijn, welke gebruikers, welke back-ups.
Kijk bij het dichten van lekken ook verder dan je werkplekken. Draait je bedrijfswebsite op verouderde software, dan is die een makkelijke ingang. Over kritieke PHP-kwetsbaarheden in 2026 is een helder overzicht verschenen voor iedereen met een eigen website.
Meer over het herstel bij gijzelsoftware lees je in ons ransomware herstelplan.
Hoe lang duurt het herstel na een cyberaanval?
Daar is geen vast antwoord op. De duur hangt af van een paar dingen die je grotendeels vooraf zelf in de hand hebt:
- Je back-ups. Zijn ze recent, staan ze los van je netwerk en is een herstel ooit getest? Dan kun je relatief snel terug. Moet je eerst uitzoeken wat er überhaupt bewaard is, dan loopt het uit.
- Hoe ver de aanvaller kwam. Eén besmette laptop is iets anders dan een versleutelde server met al je klantdossiers.
- Hoe goed je omgeving gedocumenteerd is. Wie weet welke apparaten, accounts en koppelingen er zijn, kan gericht herstellen.
- Wie er aan de slag gaat. Een partner die je systemen al kent, hoeft niet eerst een dag in te lezen.
Herstel is ook niet in één keer klaar. Meestal komen eerst de kritieke processen terug, zoals mail, je administratie en telefonie, en daarna de rest. Weet je zeker dat je back-ups werken? Lees dan hoe je een back-up test met een restoretest.
Na de aanval: evalueren en herhaling voorkomen
Een aanval die is opgelost, is pas echt afgerond als je weet hoe hij kon gebeuren. Het NCSC beveelt in zijn verbeterplan voor incident response aan om elk incident binnen 30 dagen na herstel te evalueren en je responsplan regelmatig bij te werken. Een verouderd plan leidt tot fouten en vertraging op het moment dat het ertoe doet.
Wat je vooraf klaar wilt hebben:
- ✅ Een bellijst. Het NCSC raadt aan de contactgegevens van je hulptroepen uit te printen, zichtbaar op te hangen en met je team te bespreken. Op papier, want bij een aanval doen je systemen het misschien niet.
- ✅ Een incidentresponsplan. Wie doet wat, wie belt wie, wie beslist? Hoe je dat opzet, lees je in incidentresponsplan opstellen.
- ✅ Een logboek-gewoonte. Leg tijdens een incident vast wat er gebeurt. Dat helpt bij het oorzaakonderzoek, de aangifte en een eventuele claim.
- ✅ Geteste back-ups en bewaking. Een back-up die je nooit hebt teruggezet, is een belofte, geen zekerheid.
Wil je weten waar je begint met beschermen? Lees ransomwarebescherming voor het mkb of de 10 meestgestelde vragen over cybersecurity.
Onze kijk: een aanval win je vóórdat hij begint
Als we met ondernemers praten over cyberaanvallen, gaat het bijna altijd over de aanval zelf. Maar wat er in de eerste uren gebeurt, wordt bepaald door wat er de maanden ervoor is geregeld.
Kijk naar de stappen in dit artikel. Weten welke apparaten er zijn. Back-ups die schoon en getest zijn. Iemand die je meteen kunt bellen en die je netwerk al kent. Dat zijn geen dingen die je tijdens een crisis nog even regelt.
Daarom werken wij met proactief beheer en 24/7 monitoring. Ons doel is storingen en problemen voorkomen, niet alleen oplossen. En als er toch iets is, bel je ons rechtstreeks. Geen ticketsysteem, geen wachtrij, maar direct iemand aan de lijn.
Wij nemen de verantwoordelijkheid voor je hele IT-fundament: werkplekken, netwerk, telefonie, cloud en beveiliging. Dat scheelt juist bij een incident enorm. Je hoeft niet tussen vijf leveranciers te schakelen die naar elkaar wijzen. Eén partij overziet het geheel.
Mick
Zorgeloos doorwerken met ASTIA
Wil je niet pas bij een aanval ontdekken hoe je IT ervoor staat? Bij ASTIA besteed je je complete IT-beheer uit voor een vast, transparant bedrag per werkplek. We beheren je werkplekken, netwerk en telefonie, bewaken je omgeving 24/7 en regelen beveiliging en back-ups. Bij vragen of problemen bel je ons direct.

Benieuwd hoe dat er voor jouw bedrijf uitziet? Bekijk onze aanpak voor IT-beveiliging voor het mkb of lees hoe IT uitbesteden bij ons werkt.
Veelgestelde vragen
Moet ik losgeld betalen bij ransomware?
Nee. VNO-NCW en MKB-Nederland adviseren in hun Cybernoodplan om geen losgeld te betalen: het lost het probleem niet direct op en stimuleert criminelen tot nieuwe aanvallen. Kijk via een schoon apparaat op No More Ransom of er een sleutel bestaat en werk aan herstel uit schone back-ups.
Moet ik een getroffen computer uitzetten?
Nee, koppel hem los van het netwerk maar laat hem aan. In het werkgeheugen staat bewijs dat verloren gaat als je de stroom eraf haalt. Alleen als loskoppelen echt niet lukt, is uitzetten de laatste optie.
Wat moet ik in huis hebben voor een cyberaanval?
Een uitgeprinte bellijst met je hulptroepen, een incidentresponsplan met duidelijke rollen en back-ups die je hebt getest. Spreek ook af hoe je communiceert als mail niet te vertrouwen is, bijvoorbeeld via de telefoon.
Hoe lang kan een cyberaanval duren?
Dat verschilt sterk. Een aanvaller kan al een tijd binnen zijn voordat je iets merkt, en het herstel hangt af van je back-ups, de omvang van de schade en hoe goed je omgeving bekend is. Met geteste back-ups en een partner die je systemen kent, ben je doorgaans sneller weer aan het werk.
Moet ik een cyberaanval altijd melden?
Doe aangifte bij de politie en meld een datalek met persoonsgegevens binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Valt je organisatie onder de Cyberbeveiligingswet, dan meld je een significant incident binnen 24 uur bij het NCSC of je sectorale CSIRT.
Bronnen
- NCSC: Wat te doen bij een cyberincident?
- VNO-NCW en MKB-Nederland: Cybernoodplan
- Politie: Samen tegen cybercrime, stappenplan voor IT-specialisten
- MKB Servicedesk: Stappenplan bij cybercrime
- Raad van State: advies Cyberbeveiligingswet
- NCSC: Cyberbeveiligingswet, ondersteuning bij cyberincidenten
- NCSC: Incidentresponsplan Ransomware
- NCSC: Incident Response Verbeterplan